یونیسف می‌گوید که تقریبا از هر پنج نوجوان ۱۵ تا ۲۴ ساله در جهان، یک نفر احساس افسردگی می‌کند. این نتیجه مطالعه‌ای است که آژانس کودکان سازمان ملل و مؤسسه نظرسنجی گالوپ، ۶ ماه نخست سال جاری میلادی در ۲۱ کشور جهان انجام داده‌اند.

آمار کووید، نگرانی از آینده و قرنطینه، بر سلامت روانی کودکان و جوانان تأثیر منفی گذاشته‌اند. تقریبا همه کودکان جهان تحت تأثیر قرنطینه و تعطیلی مدارس، در امور روزمره خود دچار اختلال شده‌اند.

این گزارش نشان داد که نگرانی درباره درآمد و سلامت خانواده و آینده، باعث ایجاد حس ترس، عصبانیت و اطمینان نداشتن در نوجوانان شده است. تقریبا یک سوم کودکان کامرونی گفتند که اغلب احساس افسردگی می‌کنند یا علاقه چندانی به انجام کار‌های خود ندارند. این آمار در انگلیس، یک نفر از هر پنج کودک است و در اتیوپی و ژاپن نیز از هر ۱۰ کودک، یک نفر چنین احساسی دارد. اگرچه این یافته‌ها سطوح افسردگی را به دقت مشخص نکرده‌اند، اما نشان می‌دهند که کودکان و نوجوانان در طول همه‌گیری کرونا چه احساسی داشته‌اند.

این گزارش نشان داد که بیش از یک هفتم (۱۳ درصد) از نوجوانان ۱۰ تا ۱۹ ساله با اختلال روانی تشخیص داده شده، زندگی می‌کنند؛ یعنی ۸۹ میلیون پسر و ۷۷ میلیون دختر. ۱۸ ماه گذشته برای همه ما به‌خصوص کودکان طولانی بود؛ این را هنریتا فور، مدیر اجرایی یونیسف، گفت و افزود: «با قرنطینه‌های سراسری و محدودیت‌های مربوط به همه‌گیری، کودکان چند سال‌ جبران‌نشدنی از زندگی خود را دور از خانواده، دوستان، کلاس درس و بازی که عناصر اصلی دوران کودکی هستند، گذرانده‌اند.»

تأثیر این دوران سخت، مانند نوک کوه یخ بوده و این در حالی است که قبل از همه‌گیری نیز تعداد بسیاری از کودکان تحت فشار مسائل بهداشت روانی قرار داشتند و به آنها رسیدگی نمی‌شد. مشکلات روانی تشخیص داده شده، از جمله اضطراب، اوتیسم، اختلال دوقطبی، اختلال نقص توجه، افسردگی، اختلالات تغذیه‌ای و اسکیزوفرنی سلامت، تحصیل و آینده کودکان و جوانان را تهدید می‌کنند.

تحلیل جدید از دانشکده اقتصاد لندن نیز نشان داده که هزینه اقتصادی چنین غفلت‌هایی، ۳۸۸ میلیارد دلار در سال است. با این حال، هزینه‌کرد دولت برای سلامت روان در سطح جهان، ۲.۱ درصد از کل مبلغی است که صرف سلامت می‌شود.

در برخی از فقیرترین کشور‌های جهان، دولت‌ها کمتر از ۱ دلار برای درمان افراد مبتلا به بیماری‌های روانی هزینه می‌کنند و تعداد روان‌پزشکان متخصص کودکان و نوجوانان، کمتر از ۰.۱ در ۱۰۰ هزار نفر است. این آمار در کشور‌های ثروتمند، ۵.۵ در ۱۰۰ هزار نفر است.

در نتیجه، افرادی که در زمینه‌هایی مانند مراقبت‌های اولیه بهداشتی، آموزشی و خدمات اجتماعی کار می‌کنند، قادر به حل مسائل مربوط به سلامت روان نیستند.

هنریتا فور، تأکید می‌کند که سلامت روان، بخشی از سلامت جسم است: «در کشور‌های فقیر و ثروتمند، درک و سرمایه‌گذاری بسیار اندک در این عنصر مهم که استعداد فردی کودکان را به بیشترین شکوفایی می‌رساند، صورت می‌گیرد. این باید تغییر کند.»

استاد گروه روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی اصفهان گفت: ذهن‌آگاهی یا بهشیاری به معنای بودن در زمان حال است و کسانی که مدام به گذشته فکر می‌کنند، یا نگران آینده هستند، مهارت ذهن‌آگاهی ندارند و دچار افسردگی و اضطراب می‌شوند.

مریم تفنگچی، استاد گروه روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی اصفهان و مؤسسه آموزش عالی هشت بهشت در گفت‌وگو با خبرگزاری ایکنا از اصفهان، اظهار کرد: منظور از ذهن‌‌آگاهی یا بهشیاری، بودن در زمان حال است، یعنی تمام حواس خود را در زمان حال حفظ کنیم، بدون اینکه راجع به  خود قضاوتی داشته باشیم. بسیاری از ما انسان‌ها علی‌رغم زندگی روزمره، در هشیاری کامل به سر نمی‌بریم و بعضاً می‌گوییم دچار آلزایمر شده‌ایم، وسایل‌مان را جا می‌گذاریم، مسیرمان را گم می‌کنیم یا اشتباه می‌رویم، یا مشغول انجام کاری هستیم و متوجه زنگ تلفن یا آمدن کسی نمی‌شویم. بسیاری از افرادی هم که دچار اضافه وزن هستند، می‌گویند وقتی عصبی می‌شوند، شروع به پرخوری می‌کنند. همه این موارد، نمونه‌هایی از ناهشیاری است و نشان می‌دهد که چقدر از بودن در لحظه دور شده‌ایم.
  وی افزود: وقتی در حال خوردن غذا هستیم، اگر تمام حواس ما در آن لحظه متوجه همین کار باشد که می‌خواهیم گرسنگی خود را برطرف کنیم و از غذای‌مان لذت ببریم، هم لذت نصیب‌مان می‌شود و هم میزانی از غذا را مصرف می‌کنیم که نیاز داریم، ولی اگر در زمان غذا خوردن مشغول افکار دیگری بوده و در هشیاری کامل نباشیم، اگرچه عملاً در حال خوردن غذا هستیم، ولی هدف از آن جست‌وجوی آرامش برای افکاری است که در ذهن داریم و ممکن است باعث پرخوری شود.

استاد مؤسسه آموزش عالی هشت بهشت تصریح کرد: ذهن‌آگاهی یعنی اینکه در هر لحظه متوجه کاری که در حال انجام دادن آن هستیم باشیم و نیز آگاهی از تمام حواسی که داریم. این انتظار وجود ندارد که افراد بگویند تمام محرک‌هایی را که از محیط دریافت می‌کنند، مورد پردازش قرار می‌دهند و آنها را درک می‌کنند. این کار غیرمعقول است. بسیاری از افراد می‌گویند خیلی درس می‌خوانند، ولی در حافظه‌شان نمی‌ماند و مثل این است که اصلاً درس نخوانده‌اند. دلیلش همان ناهشیار بودن و نداشتن ذهن‌آگاهی است، وقتی درس می‌خوانند، ذهن‌شان بر موضوع درس متمرکز نیست.

تفنگچی با بیان اینکه توجه و تمرکز، عنصر اصلی ذهن‌آگاهی هستند، گفت: ذهن به‌گونه‌ای است که هیچ‌گاه خاموشی ندارد و حتی در زمان خواب نیز فعال است، مهم اهمیت دادن یا ندادن به افکاری است که مدام به ذهن خطور می‌کند. وقتی مشغول انجام کاری هستیم، ممکن است صداهای مختلفی بشنویم، یا چیزهای مختلفی از کنار حواس ما رد شود و ذهن شروع به پردازش آنها کند، ولی در عین حال توجه ما بیشتر معطوف به همان کاری است که انجام می‌دهیم. این از ذهن‌آگاهی نشئت می‌گیرد. بسیاری از مشکلاتی که دچار آن هستیم، برای این است که در لحظه زندگی نمی‌کنیم.

وی بیان کرد: یکی از مهم‌ترین عواملی که باعث می‌شود افراد به سمت اختلالات یا آسیب‌های روانی بروند، نداشتن ذهن‌آگاهی است.

وقتی افراد زیاد به گذشته فکر می‌کنند و از اکنون خود خبر ندارند، این موضوع آنها را به سمت غم، افسردگی و ملال خلق سوق می‌دهد. از طرف دیگر، کسانی که همیشه نگران آینده هستند، طبیعتاً در زمان حال زندگی نمی‌کنند و این دلواپسی، آنها را به فردی مضطرب تبدیل می‌کند. نه گذشته و نه آینده در اختیار ما نیست و باید برنامه‌هایی را که در زمان حال چیده‌ایم، پیش ببریم. سلامت روان ارتباط مستقیمی با سلامت جسمانی دارد. کسانی که به‌‌دلیل نداشتن ذهن‌آگاهی، مدام دنبال پیش‌بینی آینده هستند، دچار اضطراب می‌شوند و اضطراب تأثیر مستقیمی بر جسم دارد، از جمله بر دستگاه گوارش، سردردهای میگرنی، سردردهای تنشی و قلب و عروق اثرگذار است و مشکلات خواب را نیز باعث می‌شود.

استاد روانشناسی دانشگاه آزاد اصفهان با بیان اینکه مهارت ذهن‌آگاهی در آیین بودا ریشه دارد، افزود: اولین بار دانشمندی به نام جان کابات زین این مهارت را مطرح کرد. یکی از کارهایی که برای شروع تمرین ذهن‌آگاهی توصیه می‌شود، داشتن تمرکز و توجه بر روی حواس است، مثلاً طبق برنامه شروع به تمرکز روی خوردن می‌کنیم و تا زمانی که مشغول خوردن چیزی هستیم، آن را حس می‌کنیم، یا موقع خوردن غذا، به تک‌تک مزه‌هایی که در آن وجود دارد، توجه نشان می‌دهیم. بعد از آن به سراغ تمرین حس لامسه می‌رویم و هر کدام از حواس را یکی یکی تمرین می‌کنیم و به آنها توجه نشان می‌دهیم.

وی ادامه داد: ذهن‌آگاهی مهارتی است که با تمرین به‌دست می‌آید. برای مثال، فردی که دچار اضافه وزن است و با رژیم‌های مختلف نمی‌تواند لاغر شود، با مهارت ذهن‌آگاهی می‌تواند خود را در پروسه لاغری قرار دهد و از آن خارج نشود، یعنی حواسش باشد که چقدر و برای چه می‌خورد، آیا گرسنه بوده که شروع به خوردن کرده است و اگر گرسنه نبوده، دلیلی نداشته که بخواهد چیزی بخورد. همچنین ممکن است فردی وقتی با کسی دعوا می‌کند، تا چند روز احساس خوشی و آرامش نداشته باشد.

با مهارت ذهن‌آگاهی به او یاد می‌دهیم افکاری که به سراغش می‌آید، مربوط به گذشته است، نمی‌گوییم اصلاً به آنها فکر نکند، چون این کار امکان‌پذیر نیست، ولی از او می‌خواهیم که به آنها توجه نشان ندهد.

تاثیرات طولانی‌مدت بیماری کووید همچنان کل جهان را درگیر کرده است، البته کووید طولانی که از آن می‌ترسیم و زندگی را تغییر می‌دهد، موضوعی متفاوت است و مورد بررسی شده کنونی، تجربه متوسط تا شدید از کووید است که به محض پایان بیماری خاتمه می‌یابد.

به نقل از نیوز، بیش از یک سال پس از ظهور این ویروس همچنان دانشمندان در حال بررسی تاثیرات بیماری بر نارسایی اندام‌ها تا تغییرات شناختی هستند.

۶۰  درصد افراد بعد از ابتلا به کووید-۱۹ در تفکر مشکل دارند

مرکز علوم بهداشتی دانشگاه تگزاس در سن آنتونیو، ۲۹ جولای در کنفرانس بین‌المللی انجمن آلزایمر گزارش کرد، این ویروس موجب شده است که ۶۰ درصد بهبودیافتگان در فکر کردن مشکل داشته باشند.

گابریل د اراسکین، متخصص مغز و اعصاب از موسسه Glenn Biggs در مرکز علوم بهداشتی در زمینه آلزایمر و بیماری‌های عصبی اظهار کرد: «مشکلات تفکر حتی در بیماران بهبودیافته کووید-۱۹ که فقط سرماخوردگی خفیف یا بیماری تنفسی را تجربه کردند نیز مشاهده شده است.

شایان‌ذکر است، شرکت‌کنندگان این تحقیق ۶۰ سال به بالا هستند و حدود سه تا پنج سال آینده پیگیری خواهند شد.

بیش از ۴۰۰ بزرگسال در آرژانتین در این مطالعه شرکت کردند و از بین آنان، ۶۰ درصد که از این ویروس بهبود یافته بودند تا حدی اختلال شناختی از خود نشان دادند.

از هر سه نفر یک نفر دچار مشکلات شدید بود

دکتر د اراسکین در ادامه توضیح داد: فقدان مداوم حس بویایی با تغییرات مغزی همراه است. هنگامی که ویروس بر پیاز بویایی تاثیر می‌گذارد و باعث ایجاد اثراتی در آن می‌شود – تغییراتی که با تصویربرداری مشاهده می‌شود- سایر نقاط مغز که به آن متصل هستند نیز از نظر عملکرد یا ساختار یا هر دو غیر طبیعی می‌شوند.

این گروه همچنین شرکت‌کنندگان را از نظر آنوسمی، از دست دادن حس بویایی ارزیابی کردند. پیاز بویایی، حاوی سلول‌های مغزی است که به بو واکنش نشان می‌دهند و مکان اولیه‌ای است که ویروس کووید-۱۹ از طریق آن وارد سیستم عصبی می‌شود.

دکتر د ایروسکین گفت: از ۶۰ درصد بیماران بهبود یافته کووید-۱۹ که دارای اختلال شناختی بودند، از هر سه نفر یک نفر دارای اختلال شناختی شدید بود که این مورد را می‌توان «سندرم زوال عقل» نامید، زیرا شبیه زوال عقل است اما ممکن است مداوم یا پیشرونده نباشد.

موضوع سالمندی در دنیا به عنوان انقلاب خاموش یاد می‌شود و اگر درباره آن فکر و برنامه‌ریزی نشود، می‌تواند سیمای جوامع بشری را دگرگون کند.

سالمندی

بحث سالمندی در دنیا و کشور یکی از بحث‌هایی است که می‌تواند هم به عنوان یک فرصت دیده شود و هم به عنوان یک تهدید. اگر عزم جدی در این زمینه نداشته باشیم، قطعا اهتمامی که سیستم بهداشت و درمان در سنوات گذشته در افزایش عمر جامعه داشته، قطعا در سال‌های آتی به عنوان یکی از بحران‌های جدی فراروی سازمان‌ها و وزارتخانه‌هایی که متولی امر سلامت، رفاه، بیمه  و تامین اجتماعی و سالمندان هستند، خواهد بود.
  موضوع سالمندی در دنیا به عنوان انقلاب خاموش یاد می‌شود و اگر درباره آن فکر و برنامه‌ریزی نشود، می‌تواند سیمای جوامع بشری را دگرگون کند. متاسفانه از آنجایی که بخش زیادی از سالمندان جامعه دیده نمی‌شوند، مشکلات‌شان در صدر و اولویت دولت‌های گذشته نبوده و بیم می‌رود که موفقیت‌مان در افزایش عمر افراد، در سال‌های آینده یکی از چالش‌های جدی دولت‌ها شود.

ما نتوانستیم مشکل جوانان را ساماندهی کنیم، در حالی که مشکلات سالمندان به مراتب بیشتر خواهد شد. در دنیا طی ۵۰ ساله گذشته افزایش جمعیت به صورت بطئی بوده است و در کشورهای توسعه‌یافته مدت زمان دو برابر جمعیت از ۱۰ درصد به ۲۰ درصد سالمندان ۱۰۰ سال طول کشیده، اما در کشور ما این افزایش جمعیت فقط ۲۰ سال زمان دارد و آمادگی تهیه زیرساخت را برای این جمعیت نداشتیم.   

در ۱۳۳۵، ۲ میلیون و ۴۰۰ سالمند بالای ۶۰ سال داشتیم اما  در ۱۴۳۵ به ۳۳ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر می‌رسد. یعنی طی یک قرن میزان جمعیت سالمند ما ۲۴ برابر شده است. 

در این مدت جمعیت سالمند نیازمند خدمت ویژه یعنی افراد بالای ۸۰ سال بسیار بیشتر شده است. در سال ۱۳۸۵ فقط ۶۰۰ هزار سالمند بیش از ۸۰ سال داشتیم، اما در سال ۱۴۳۰ این عدد به ۳.۵ میلیون نفر جمعیت سالمندی می‌رسد که بخشی از آنها خانواده‌ای نخواهند داشت. تجرد قطعی اکنون ۸۰ هزار سالمند است، اما در سال ۱۴۳۰ به دلیل عدم ازدواج‌هایی که اکنون می‌بینیم، تجرد قطعی به بیش از ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر در سالمندان می‌رسد. وقتی اینها را کنار هم می‌گذاریم، می‌بینیم که نیروی مراقب کافی در حوزه سالمندی نخواهیم داشت.

سالمندان فعلی ما به طور میانگین ۵.۵ فرزند به دنیا آورده اند و فرزندی دارند که از آنها مراقبت کنند، اما در آینده وضعیت اینگونه خواهد شد. از طرفی جمعیت سالمند شهرنشین ما در حال افزایش است. در سال ۱۳۸۵، ۶۴ درصد سالمندان شهرنشین بودند که در سال ۱۳۹۵ به ۷۲ درصد رسیده است. دولتمردان ما باید دغدغه بیشتری در زمینه سالمندی داشته باشند. با توجه به اینکه  تقریبا ۴۵ درصد سالمندان فعلی کشور مستمری‌بگیر هستند و ۵۵ درصد درآمد و مستمری لازم را برای دوره سالمندی ندارند. باید اقدامات جدی‌تری در حوزه سالمندی انجام دهیم.

وضعیت بیمه‌ای ما در حوزه سالمندی هم مقداری نگران‌کننده است. هرچند در حوزه بیمه پایه بر اساس آمار سال ۱۳۹۵ حدود ۹۴ درصد سالمندان بیمه پایه داشتند. اما بیمه پایه نیازهای دوره سالمندی را تامین نمی‌کند. و فقط ۳۱ درصد سالمندان ما از بیمه تکمیلی برخوردار بودند. که میزان آن در روستاها ۱۲ درصد بوده و ۸۸ درصد سالمندان روستایی ما بیمه ندارند.

در عین حال متاسفانه فقر در جامعه سالمندی دو برابر سایر رده‌های سنی است و این میزان فقر در زنان سالمند بیشتر است.

 اگر در کل سالمندان ۲۵ درصد از فقر نسبی رنج می‌برند. در زنان سالمند میزان فقر ۴۰ درصد است. و در مردان سالمند ۱۹ درصد است. همچنین ۳۷ درصد از سالمندان آسیب پذیر از فقر رنج می‌برند و این میزان در سیستان و بلوچستان به ۷۰ درصد و در تهران و البرز کمتر از ۱۰ درصد  است.

وضعیت مالکیت مسکن در سالمندی بدتر می‌شود.

در سال ۱۳۸۵، ۹۰ درصد سالمندان ما مسکن شخصی داشتند اما در ۱۳۹۵  این میزان به ۸۲ درصد رسیده است. اتفاق خوبی که در این سال‌ها رخ داده، وضعیت سواد و تحصیلات سالمندان بوده است. در سال ۱۳۸۵، ۳۲ درصد سالمندانمان باسواد بودند اما در سال ۱۳۹۵ این میزان به ۴۶ درصد رسیده است و این آمار در کشور رو به افزایش است. البته در زمینه تحصیلات در دنیا در بین ۹۷ کشور، رتبه ۶۸ را داشتیم و ۲۴ درصد سالمندان ما سواد راهنمایی و بالاتر را داشتند، اما هنوز با کشورهای توسعه یافته فاصله زیادی داریم. این میزان در نروژ، آلمان و چک ۱۰۰ درصد بوده است.

متاسفانه در سال ۱۳۸۵،   ۲۴ درصد سالمندان ما شاغل بودند اما در سال ۱۳۹۵، به ۱۸ درصد رسید. قطعا فرآیند بازنشستگی تدریجی می‌تواند نقش زیادی در این وضعیت داشته باشد. البته در طی سنوات گذشته اتفاقات خوبی در حوزه سالمندی داشتیم، اما در حوزه نیروی متخصص در بخش سالمندی عقب‌ماندگی ۵۰ ساله داریم.

واکسیناسیون سالمندان

در خصوص واکسیناسیون علی رغم تلاش‌های انجام شده، اما یک بخشی از سالمندان مغفول واقع شدند. به خصوص ۲۰ درصدی از سالمندان که در خانه روی تخت هستند. قطعا یکی از برنامه‌های وزارت بهداشت باید در این زمینه باشد. مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۷۳ دولت را مکلف به تاسیس شورای ملی سالمندی و برنامه‌های سالمندی کرده. اما این شورا طی ۱۷ سال به سند ملی سالمندی رسیده که هنوز این سند برنامه اقدام ندارد. باید به سرعت اقدام کنیم اگر امروز در حوزه سالمندی اقدام نکنیم، فردا دیر است.

قطعا وزارت بهداشت و حوزه‌های مشغول در حوزه سالمندی، نگاهشان به برنامه‌های ایده‌آلی که انجام شده و موفق بوده است. در زمینه مراقبت جوانان از سالمندان، کاری در دنیا انجام شده با عنوان بانک زمان. در این برنامه افرادی که در دوره جوانی و میانسالی که از سلامت کامل برخوردار هستند. خدمات و مراقبت‌های دوره سالمندی را انجام می‌دهند. از سال گذشته این الگو در مجموعه وزارت دفاع و نیروهای مسلح و تامین اجتماعی این کار شروع شد. و اکنون در حال تهیه پیوست‌های آن هستند که به زودی در این سازمان شروع می‌شود.

در زمینه سن بازنشستگی، به طور میانگین در کشور ما سن بازنشستگی ۵۲ سال است. و سن سالمندی ۶۰ سال است. هرچند که با توجه به افزایش امید به زندگی در کشور دنبال این هستند که سن سالمندی هم افزایش یابد. با این حال از آنجایی که افراد تا ۷۰ تا ۷۵ سالگی افتاده نیستند، سن بازنشستگی می‌تواند افزایش یابد. و قطا افزایش سن بازنشستگی می تواند کمک کند. در زمینه اشتغال بعد از بازنشستگی هم باید سازمان های متولی امر رفاه پاسخ دهند.